Είμαστε σε πόλεμο...

Είμαστε σε πόλεμο...

Πάψε μωρέ... Καταθλιπτικές εμμονές, θα πουν κάποιοι. Παλαιοκομμουνιστικές εμμονές, θα χαμογελάσουν ειρωνικά κάποιοι άλλοι.

Είμαστε σε πόλεμο...

Το ξέρουμε, θα απαντήσουν οι της εκτός των τειχών αριστεράς, πάντα ήμασταν. Πάλη των τάξεων, κοινωνικές συγκρούσεις, διαλεκτική, Μάρξ, Ηράκλειτος κλπ, κλπ. Το είπε άλλωστε κι ο Βενιζέλος (ο χοντρός του Μεσοπρόθεσμου, όχι ο παλιός του Ιδιώνυμου) ότι “είμαστε σε πόλεμο”.

Είμαστε σε πόλεμο, επιμένω. Σ' εκείνη τη μορφή του απόλυτου, ολοκληρωτικού πολέμου, όπως τον περιγράφει ο Κλάουζεβιτς. Όπου δεν υπάρχουν γραμμή μετώπου και μετόπισθεν, μάχιμοι και άμαχοι, εμπόλεμοι και ουδέτεροι. Όπου ο νικητής τα παίρνει όλα, και ο ηττημένος χάνει τα πάντα.

Δεν υπονοώ ότι μέχρι χθες οι τάξεις συμβιώνανε αρμονικά και εν ειρήνη. Αναφέρομαι στις συγκυρίες εκείνες της ταξικής πάλης κατά τις οποίες - παραφράζοντας το “ο πόλεμός τους σκοτώνει ό,τι άφησε όρθιο η ειρήνη τους” του Μπρεχτ - η κρίση τους σκοτώνει ότι άφησε όρθιο η ανάπτυξη και η ευημερία τους.

Δεν θέλω να μιλήσω για την θεωρία της ταξικής πάλης, για τις θεωρίες των κρίσεων στον καπιταλισμό, για την Ιστορία που διδάσκει, για καθήκοντα και για ευθύνες. Θέλω να μιλήσω για τις απώλειες, για τα θύματα αυτού του πολέμου, όπως τα βλέπω καθημερινά μπροστά μου.

Φώτης Αγγουλές: πορεία στο φως και το σκοτάδι της ζωής του

Η εικόνα βασίζεται σε φωτο του Αγγουλέ από τον Στέλιο Κασιμάτη

Μεσημεράκι στην πλατεία του Ναυπλίου αρχές του Αυγούστου, τούτου του αλλιώτικου, του σκυθρωπού και ανήσυχου Αυγούστου, που πιο πολύ μοιάζει με το χάλκινο πρόσωπο του μακρύ χειμώνα που έρχεται παρά με την “χάλκινη πλάτη του θέρους” που φεύγει.

Και... “παρήγορες σταγόνες σε ωκεανό λύπης” η δημοσίευση του Γιώργου Κιούση στην Ελευθεροτυπία για το καινούργιο βιβλίο της φιλολόγου Στέλλας Τσιροπινά, αφιερωμένο στην ζωή του Χιώτη (πρόσφυγα από τον Τσεσμέ της Μικρασίας) ποιητή και αγωνιστή Φώτη Αγγουλέ.

Διπλή η χαρά, μια για το καινούργιο δείγμα δουλειάς της ακούραστης εκπαιδευτικού (και παλιάς μου συμμαθήτριας) και μια από την συγκίνηση που πάντα μου προκαλεί ό,τι έχει να κάνει με την ζωή και την ποίηση του Αγγουλέ.

Η περιδιάβαση στις σελίδες του βιβλίου με ταξιδεύει στην Χίο της δεκαετίας του '20, στον αγώνα του νεαρού Αγγουλέ για επιβίωση και συνάμα για αυτομόρφωση και δημιουργία, στην φρίκη της κατοχικής πείνας, στην Μέση Ανατολή του πολέμου.

Και μετά στο “σύρμα” στην Ασμάρα και το Ντεκαμερέ, στην σκληρή παρανομία του εμφυλίου με την επιστροφή στην Ελλάδα, στο παράνομο τυπογραφείο μέσα στην φουντάνα¹ στον Βροντάδο, στη σύλληψη και το Έκτακτο Στρατοδικείο, στην εκτέλεση των συντρόφων. Εδώ, παρένθεση δική μου, τα μέρη οικεία, τα ονόματα - αναφέρονται σε υποσημείωση ένα προς ένα - γνωστά, μνήμες από τα χρόνια της νιότης που συζητούσαμε ποιός μπορεί να τους κατέδωσε - ο πιο μικρός που δεν άντεξε το ξύλο και μίλησε; ή ο άλλος, που την δεκαετία του '50 βρέθηκε με περιουσία; Νεανικές ανησυχίες της μεταπολιτευτικής περιόδου, λες και είχε πια σημασία. Κλείνω την παρένθεση.

Υπό όρους απόλυση το '56 μετά από οχτώ χρόνια στην φυλακή και ξανά στον αγώνα της - ακόμα πιο σκληρής - επιβίωσης. Με τους χαφιέδες στο κατόπι του μέσα στα σοκάκια του Φρουρίου, την μολυβδίαση και το πιοτό να λιώνουν το σώμα, την κατάθλιψη να κατατρώει την ψυχή και το μυαλό, καταφέρνει να τυπώσει τις τελευταίες του συλλογές, “Πορεία μέσα στη νύχτα” το '58 και “Φουτσιγιάμα” το '62. Και τέλος ο θάνατός του πάνω στο κατάστρωμα του πλοίου “Κολοκοτρώνης”, ταξιδεύοντας από Πειραιά για Χίο, με είκοσι δραχμές στην τσέπη.

Τα πρόσωπα πραγματικά, οι διάλογοι επινοημένοι αλλά βασισμένοι σε πραγματικά περιστατικά και δημοσιεύματα, πολλές φορές στην πανέμορφη λαϊκή ιδιόλεκτο των Χιωτών και των προσφύγων.

Το βιβλιαράκι, μια καλαίσθητη έκδοση από τις εκδόσεις “άλφα πι” των Αντώνη και Γιάννη Παλιού, αποτελεί δραματοποιημένη αναπαράσταση της ζωής του Φώτη Αγγουλέ σε τέσσερις πράξεις. Σαν θεατρικό πρωτοπαίχτηκε στην πλατεία Φρουρίου της Χίου από ομάδα μαθητών και μαθητριών του Γενικού Λυκείου Βροντάδου, σε σκηνοθετική επιμέλεια της συγγραφέως.

Εκτός από το θεατρικό, περιλαμβάνονται φωτογραφίες, ιδιόχειρα κείμενα, αναλυτική βιβλιογραφία και οι σημαντικότεροι χρονολογικοί δείκτες από τη ζωή και το έργο του ποιητή. Στις σελίδες του βιβλίου περιλαμβάνονται επίσης πληροφορίες για τα αναφερόμενα πρόσωπα και ιστορικά γεγονότα.

“ Έλα, ύπνε, πάρε το κι όπου θέλεις άμε το!

Άμε το στ' Αγά τ' αμπέλια, στου Καδή τα περιβόλια

να του δώκει Αγάς σταφύλι κι η κεράτσα το μαντίλι

κι η μικρή αγαδοπούλα να του δώκει θέλ' απ' ούλα!...

Νάνι, νάνι, νάνι του...” ²

1Κλειστή δεξαμενή στα Χιώτικα σπίτια, που μαζεύει το βρόχινο νερό από στις στέγες.

2Αγγουλές Φ., 1936

Τόσο παλιά μα και τόσο καινούργια

Σκαλίζοντας στα ερείπια ενός παλιού σκληρού, βρήκα μερικά κείμενα που είχα γράψει για το πολιτικό περιοδικό “Δρόμοι”, που βγάζαμε με άλλους συντρόφους από το '96 μέχρι το 2005.

Ξεχώρισα δύο απ' αυτά γιατί πιστεύω ότι, παρότι γραμμένα στις αρχές της περασμένης δεκαετίας, συνδέονται - σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό - με την σημερινή συγκυρία. Ε, και λόγω νοσταλγίας, γιατί να το κρύψωμεν άλλωστε;

Το ένα απ' αυτά γράφτηκε το 2004, με αφορμή τις βουλευτικές εκλογές εκείνης της χρονιάς. Δύο πράγματα χαρακτηρίσανε εκείνες τις εκλογές, η επάνοδος της Ν.Δ. στην κυβέρνηση με αρχηγό τον Κωστάκη Καραμανλή και η “ανάδειξη” του GAP στην προεδρία του ΠΑΣΟΚ. Ε, η συνέχεια είναι γνωστή.
Από το κείμενο έχουν παραληφθεί ελάχιστα αποσπάσματα που αφορούν αποκλειστικά την τότε συγκυρία, χωρίς κανένα ενδιαφέρον σήμερα. Ο τονισμός κάποιων σημείων είναι σημερινός.

Το κείμενο είχε τίτλο “Εκλογές 2004”.

Κατά την προεκλογική περίοδο που διανύσαμε, η λέξη που ίσως ακούστηκε περισσότερο ήταν η λέξη «νέο». Νέα πρόσωπα, νέες απόψεις, νέες δομές και διαδικασίες στην οργάνωση της πολιτικής λειτουργίας.

Δύο μήνες πριν τις εκλογές και λαμβάνοντας υπ' όψιν τις δημοσκοπήσεις που το έφερναν να έπεται με μεγάλη διαφορά από την Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ προσπάθησε να πάρει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Με μια θεαματική κίνηση ο Κ. Σημίτης αποχώρησε, αφήνοντας στην θέση του τον εκλεκτό των δημοσκοπήσεων – και των Αμερικανών – Γ. Παπανδρέου. Αυτή ήταν μόνο η αρχή μιας σειράς ραγδαίων εξελίξεων στο ΠΑΣΟΚ αλλά και στο ευρύτερο πολιτικό σκηνικό. Εξελίξεων που μπορεί να μην ανέτρεψαν το αναμενόμενο εκλογικό αποτέλεσμα, δημιούργησαν όμως μια δυναμική – άφησαν υποθήκες θα μπορούσαμε να πούμε – για το κοντινό αλλά και μεσοπρόθεσμο μέλλον.

Επιχείρηση ανανέωσης του αστικού πολιτικού προσωπικού

Θα ήταν λάθος να πιστέψουμε ότι η όλη διαδικασία αλλαγής αρχηγού στο ΠΑΣΟΚ αποτέλεσε ένα επικοινωνιακό τρικ, με μόνο στόχο να ανακόψει το προβάδισμα της Ν.Δ. ως προς τις εκλογές.

Θεωρούμε ότι επιχειρήθηκε – και επιχειρείται – μια δραματική ανανέωση του αστικού πολιτικού προσωπικού. Μια διαδικασία, μέσω της οποίας επιχειρείται και η ανανέωση της συναίνεσης των κυριαρχούμενων τάξεων προς την αστική διαχείριση, ακόμα και σε συνθήκες νεοφιλελεύθερης βαρβαρότητας. Η συνεχής συρρίκνωση του λαϊκού εισοδήματος, η καθήλωση της ανεργίας στο 10%, η επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου των λαϊκών στρωμάτων και η πρωτοφανής αύξηση των ανισοτήτων, η έξαρση της καταστολής και η απογοήτευση των λαϊκών μαζών απέναντι στην «τηλεοπτική δημοκρατία», απαιτούσαν κάτι πολύ περισσότερο από μια εναλλαγή των δύο κυρίαρχων κομμάτων στην κυβέρνηση. Απαιτούσαν μια αλλαγή που θα δημιουργούσε στα λαϊκά στρώματα την αίσθηση ότι συμμετέχουν στο πολιτικό παιχνίδι, ότι συμμετέχουν στην άσκηση της εξουσίας.

Μιλάμε για μια διαδικασία που δεν άρχισε τώρα. Εδώ και δύο περίπου χρόνια παρακολουθούμε έναν βομβαρδισμό της κοινής γνώμης από τα ΜΜΕ. Η συνεχής αναφορά στο όνομα του Γιωργάκη Παπανδρέου και η υπονόμευση του Κ. Σημίτη. Οι ακραίες – τότε - απόψεις του άλλου εκλεκτού των Αμερικανών, του Μ. Χρυσοχοϊδη, περί αλλαγής ονόματος και συμβόλων στο ΠΑΣΟΚ και η ανάδειξή του στην συνέχεια σε γραμματέα του κόμματος, μετά την αποπομπή του Κ. Λαλιώτη. Και τέλος, η επί πολλούς μήνες «πρόβλεψη» της αρχηγοποίησης του Γ. Παπανδρέου, μια πρόβλεψη που σταδιακά απέκτησε την δυναμική της αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Δημιουργήθηκε έτσι η αίσθηση ότι η ανάδειξη Παπανδρέου ήρθε σαν εκπλήρωση μιας μαζικής λαϊκής απαίτησης. Είχαμε εδώ μια διαδικασία δημιουργίας πολιτικής δυναμικής και επιβολής προσωπικοτήτων μέσω των ΜΜΕ, [...].

Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι

Με τούτα και μ’ εκείνα, πάει και το καλοκαίρι, το ξεχάσαμε.

Λίγο με τα πρωτοβρόχια που αρχίσανε πιο νωρίς απ’ το συνηθισμένο, λίγο οι εκλογές που κι αυτές πρόωρα ήρθανε...

Όχι πως με χαλάει το φθινόπωρο, κάθε άλλο. Αλλά να, με τις παρατεταμένες καλοκαιρίες μπαίναμε πιο γλυκά στην γκριζάδα της καθημερινότητας, κρατούσαμε λίγο από την ουρά των διακοπών, λίγη μυρωδιά από θάλασσα, από ηρεμία, από ζωή.

Γιατί έτσι τα καταφέραμε. Να επιβιώνουμε πενήντα βδομάδες για να ζήσουμε τις δύο. Μπράβο μας! Εντάξει, και οι άλλοι κάνανε ότι περνούσε από το χέρι τους για να μας το επιβάλουνε, αλλά κι εμείς...

Κατά τ’ άλλα, με debate και μποφώρια ταξιδεύουν τα βαπόρια...